Ysbrydoliaeth: Prosiect newydd yn archwilio plannu coed a llwyni i gynhyrchu gwrtaith

Mae prosiect newydd yn Nyffryn Dyfi yn archwilio ffordd y gallai coed a llwyni gyfrannu at fywoliaeth ffermio drwy gynhyrchu gwrtaith organig ar gyfer cnydau garddwriaethol ac âr. Mae prosiect Gwrtaith Gwyrdd Lluosflwydd yn profi gwrtaith a wneir o ddail planhigion gan gynnwys gwern, helyg, eithin, comfrey a meillion.

Mae cynhyrchu gwrtaith nitrogen yn achosi allyriadau nwyon tŷ gwydr ac mae’r effaith mae hyn yn cael i’r hinsawdd, ynghyd â phrisiau gwrtaith cynyddol yn her sylweddol i’r sector amaethyddol. Fodd bynnag, gall nitrogen sy’n trwsio planhigion droi nwy nitrogen o’r aer yn ffurf y gellir ei ddefnyddio gan gnydau heb allyrru nwyon tŷ gwydr.

Cnepynnau ar wreiddiau coed gwern sy'n cynnwys bacteria sy'n sefydlogi nitrogen
Mae gwernydd yn darparu cynefin bywyd gwyllt, yn gysgod rhag gwynt, ac mae ganddynt ddail sy'n llawn nitrogen

Drwy dyfu cymysgedd o goed, llwyni a phlanhigion lluosflwydd, gan gynnwys atgyweiriadau nitrogen megis gwernydd, eithin a meillion, gall ffermwyr adeiladu toreth o ddail sy’n llawn maeth y gellir eu torri a’u hychwanegu at gnydau. Mae hyn yn debyg i’r defnydd traddodiadol o dail gwyrdd megis meillion nitrogen a chorbysen sy’n cael eu tyfu ar gnydau ac yn cael eu haredig i gyfoethogi’r pridd.

Fodd bynnag, mae plannu ardaloedd parhaol o goed a llwyni sy’n dal nitrogen yn cynnig manteision cynyddu lloches a chynefinoedd, lleihau llifogydd, adeiladu carbon pridd ac adennill unrhyw nitrogen wedi’i thrwytholchi o gaeau cyfagos.

Dangosodd ymchwil ddiweddar ym mhrifysgol Bangor y gall Tail Gwyrdd Lluosflwydd (TGLl) hefyd gynyddu effeithlonrwydd y defnydd o nitrogen felly lleihau llygredd. Canfu arbrofion sy’n defnyddio TGLl fod llai o allyriadau o’r nwy tŷ gwydr ocsid nitraidd o bridd, a risg is o drwytholchi nitradau o’i gymharu â’r defnydd o dail gwyrdd meillion traddodiadol a gweithgynhyrchu gwrtaith.

Mae’r prosiect Gwrtaith Gwyrdd Lluosflwydd yn rhan o Ecodyfi (sy’n bartner o Tir Canol) ac yn cael eu hariannu gan Gronfa Arloesi Carbon y Co-op. 

Dail y Wern, wedi'u sychu a'u pechu'n barod i'w ychwanegu at bridd

Hoffai’r prosiect i gysylltu efo ffermwyr, tirfeddianwyr a sefydliadau amgylcheddol sydd efo diddordeb yn y prosiect. Cysylltwch efo: clo.ward@dyfibiosphere.wales neu tilly.gomersall@dyfibiosphere.wales

Artist Preswyl Cyfle

Mae Tir Canol yn gymuned sy'n dylunio ac yn darparu canlyniadau cadarnhaol i natur a phobl trwy ein defnydd o'r tir a'r môr.Pobl cymuned yn ymwneud â rheoli tir a môr i natur a nii sydd yn dathlu ein treftadaeth Ileol ac sy'n gynaliadwyTir Cymuned sy'n gweithio ar...

Swydd Newydd – swyddog arfordir

Mae hwn yn gyfle gwych i ymuno â thîm gwych sy'n achub natur ac ysbrydoli pobl yn rhai o ardaloedd mwyaf cyfoethog bywyd gwyllt Cymru.     Rydym yn chwilio am rywun sy'n angerddol am ardal Dyfi, sy'n gweld y darlun mawr ac sydd â llygad am fanylion. Rhywun...

Taith gerdded Tir Canol

Dros yr haf fe wnaethom gyflwyno cyfres o deithiau cerdded rhad ac am ddim ar draws ardal prosiect Tir Canol. Nod y teithiau cerdded oedd ennyn diddordeb y cyhoedd gyda’r amrywiaeth eang o natur, coed a thirweddau o fewn yr ardal. Roedd y tywydd yn heriol weithiau...

LANSIO PROSIECT TIR CANOL ‘CYNNAL’

Cyfres o brosiectau cyffrous yn cael ei lansio trwy Tir Canol ar ôl derbyn cyllid gan sefydliad Esmeé Fairbairn.

Cyfrol o Gerddi – Y Ffermwr Gwyllt

Ar noson oer yn fis Chwefror 2022 daeth cynulleidfa o Fachynlleth at ei gilydd i ddathlu lansiad cyfrol o gerddi gan y bardd Sam Robinson yn yr Owain Glyndŵr. Yng nghwmni beirdd a chantorion yr ardal wnaeth Sam Robinson rhannu nifer o gerddi o’i gyfrol newydd Y...

Profiad gwaith gyda FWAG a Tir Canol

Yn ystod Ebrill roedd o’n bleser cael cynnal Elin Haf Jones fel rhan o gyfnod hi ar brofiad gwaith gyda FWAG. Ar ôl y pythefnos o brofiad gwaith wnaeth Elin rhannu ychydig am ei phrofiad efo ni:     Rhannwch ychydig amdanat ti?   Helo, Elin ydw i. Dwi’n dod o Lanilar...

Partneriaeth newydd i Tir Canol

Wrth i brosiect Tir Canol gael ei lansio, wedi diwedd y prosiect O'r Mynydd i'r Môr, mae partneriaeth newydd bellach yn cymryd y cyfrifoldeb o ddarparu Tir Canol.   Mae’r bartneriaeth newydd yn cwrdd bob mis i symud y prosiect yn ei flaen, gyda phartneriaid yn...

A wnaeth cyd-ddylunio gweithio

Mae wedi bod yn bwysig iawn i'r prosiect adlewyrchu a dysgu o sut rydym wedi bod yn dylunio atebion perthnasol lleol ar gyfer yr argyfwng bioamrywiaeth a hinsawdd. Mae wedi bod yn ffordd newydd o weithio i lawer ohonom ac felly yn gynharach eleni fe wnaethom gomisiynu...

Instagram Live – Diweddariad y prosiect gyda TAIR

Ar yr 14 Chwefror wnaeth TAIR, artistiaid preswyl y proeist, gael sgwrs efo Siân Stacey, Swyddog Ddatblygu'r Prosiect, am lle mae'r prosiect wedi cyrraedd a sut mae'r proses cyd-ddylunio yn mynd. Gallwch wylio'r sgwrs, sydd yn Gymraeg a Saesneg isod. Gweithdy...

Rhannu Glasbrint y Prosiect

Dros yr 18mis diwethaf mae’r prosiect O’r Mynydd i’r Môr wedi bod yn gwahodd ystod eang o bobl i gymryd rhan yn cyd-ddylunio dyfodol lle mae natur a phobl yn ffynnu yn Ganolbarth Cymru. Mae’r prosiect wedi cynnal gweithdai, sgyrsiau, sesiynau galw heibio a channoedd o...